FANDOM


Српскохрватски
Srpskohrvatski
Obszar Serbia, Czarnogóra, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina i inne
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo łacińskie i cyrylica
Status oficjalny
język urzędowy (brak)
Kody języka
ISO 639-1 (brak)[1]
ISO 639-2 (brak)[1]
ISO 639-3 hbs
SIL hbs[2]


Język serbskochorwacki (Srpskohrvatski, hrvatskosrpski lub bosansko-hrvatsko-srpski jezik) to wspólny język Bośniaków, Chorwatów, Serbów i Czarnogórców. Serbskochorwacki jest zapisywany za pomocą dwóch alfabetów: cyrylicy i łacinki. Język ten należy do grupy języków południowosłowiańskich. Język serbskochorwacki został ustandaryzowany w połowie XIX wieku, przy standaryzacji oparto się na dialekcie sztokawskim i wymowie ijekawskiej.

Język serbskochorwacki od 1907. do 1918. był językiem urzędowym w edukacji w Bośni i Hercegowinie. W Królestwie Serbów, Chorwatów i Słoweńców (od 1929. Królestwo Jugosławii) językiem urzędowym był serbsko-chorwacko-słoweński. Natomiast język serbskochorwacki był jednym z języków urzędowych Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

W Jugosławii dla 73% mieszkańców był to język ojczysty, funkcjonował on jako lingua franca czyli jako uniwersalny język komunikacji.

Dziś serbskochorwacki jest wciąż używany w Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze, Chorwacji i Serbii, mieszkańcy Macedonii i Słowenii potrafią częściowo zrozumieć ten język. Byli mieszkańcy Jugosławii mieszkający w Austrii, na Węgrzech, w Albanii, we Włoszech, w Rumunii także używają tego języka.

NazwyEdytuj

  • serbskochorwacki lub chorwackoserbski to tradycyjna nazwa języka, używana w XIX i XX wieku. Nazwa pochodzi od Serbów i Chorwatów, których współczesna lingwistyka uznała za głównych użytkowników języka.
  • język serbski, język chorwacki, język bośniacki i język czarnogórski to nazwy urzędowe języka serbskochorwackiego używane od rozpadu SFRJ w latach 90. XX wieku.
  • język bośniacko-chorwacko-serbski (skrót BHS) nazwa używana pod koniec XX wieku. Oprócz Serbów i Chorwatów, obejmuje także Bośniaków jako użytkowników języka.
  • centralny połudiowosłowiański diasystem nazwa używana czasem w literaturze.

DialektyEdytuj

Język serbskochorwacki posiada trzy główne dialekty. Dialekt czakawski (od słowa co - ča), dialekt kajkawski (od słowa co - kaj), oraz dialekt sztokawski (od słowa co - što lub šta). Owa klasyfikacja nie zawiera jeszcze jednego dialektu (Torlački dijalekt). Istnieją także trzy różne odmiany zamiany starosłowiańskiej jaci na samogłoskę. W dialekcie czakawskim jać zamieniono na i, jednak w niektórych przypadkach wystąpiła także zamiana na e. Dialekt kajkawski: jać zamieniono na e, natomiast w sztokawskim jać zamieniono na ije i je, e i i.

JaćEdytuj

Starosłowiańska samogłoska jać jest współcześnie różnie oddawana w poszczególnych dialektach:

  • w wymowie ekawskiej jaci odpowiada e.
  • w wymowie ikawskiej jaci odpowiada i
  • w wymowie ijekawskiej lub jekawskiej, jaci odpowiadia ije lub je - w zależności od tego, czy była to samogłoska długa czy krótka.

Na przykład:

przykład ekawski ikawski ijekawski zasada
*lěp lep lip lijep długie ěije
*vrěme vreme vrime vrijeme
*věra vera vira vjera krótkie ěje
*děvojka devojka divojka djevojka
*trěbati trebati tribat(i) trebati krótkie ěe
*grějati grejati grijati grijati krótie ěi
*selo selo selo selo e

Dzisiejsze standardowe formyEdytuj

Dzisiejszymi formami języka serbskochorwackiego są języki:

Porównanie powyższych języków

Chorwacki Bośniacki Serbski
Glede ispušnih plinova i onečišćavanja zraka u Jeruzalemu, bilo bi potrebno poduzeti mjere sigurnosti! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti! U pogledu izduvnih gasova i zagađivanja vazduha u Jerusalimu, bilo bi potrebno preduzeti mjere bezbjednosti!

Jak widać na powyższym przykładzie, języki te, przez przynależność do diasystemu serbsko-chorwackiego są do siebie dość podobne.

Różnice Edytuj

Polski Chorwacki Serbski
Porównanie Usporedba Поређење (Poređenje)
Europa Europa Европа (Evropa)
Holandia Nizozemska Холандија (Holandija)
Włosi Talijani Италијани (Italijani)
Wszechświat Svemir Васиона (Vasiona)
Kręgosłup Kralježnica Кичма (Kičma)
Powietrze Zrak Ваздух (Vazduh)
Edukacja Odgoj Васпитање (Vaspitanje)
Tydzień Tjedan Седмица (Sedmica)
Historia Povijest Историја (Istorija)
Pantalony Hlače Панталоне (Pantalone)
Brzuch Trbuh Стомак (Stomak)
Nauka Znanost Наука (Nauka)
Osobiście Osobno Лично (Lično)
Osoba Osoba Лице (Lice)
Narody Zjednoczone Ujedinjeni Narodi Уједињене Нације (Ujedinjene Nacije)
Chleb Kruh Хлеб (Hleb)
Sztuczny Umjetno Вештачки (Veštački)
Krzyż Križ Крст (Krst)
Demokracja Demokracija Демократија (Demokratija)
Wykrycie Spoznaja Сазнање (Saznanje)
Wyspa Otok Острво (Ostrvo)
Oficer Časnik Официр (Oficir)
Ruch uliczny Cestovni promet Друмски саобраћај (Drumski saobraćaj)
Autostrada Autocesta Аутопут (Autoput)
Długość Duljina Дужина (Dužina)
Związek Udruga Удружење (Udruženje)
Fabryka Tvornica Фабрика (Fabrika)
Powszechny Opće Опште (Opšte)
Chrystus Krist Христoс (Hristos)
Przepraszam Oprosti Извини (Izvini)
Standard języka ojczystego Materinski jezični standard Матерњи језички стандард (Maternji jezički standard)

PismoEdytuj

W ciągu swojego istnienia, serbskochorwacki wykorzystywał następujące alfabety:

Współcześnie wykorzystuje się alfabet łaciński i cyrylicki. Każda litera jednego alfabetu odpowiada każdej literze drugiego alfabetu.

Alfabet łacińskiEdytuj

Gajeva latinica to wariant alfabetu łacińskiego stworzony przez chorwackiego lingwistę Ljudevita Gaja w I poł XIX wieku. Składa się z 30 liter (27 zwykłych i 3 dwuznaków) od pierwszych czterech liter (a, be, ce, de) nazywa się abeceda.

łaciński cyrylicki
A a А а
B b Б б
C c Ц ц
Č č Ч ч
Ć ć Ћ ћ
D d Д д
Dž dž Џ џ
Đ đ Ђ ђ
E e Е е
F f Ф ф
G g Г г
H h Х х
I i И и
J j Ј ј
K k К к
L l Л л
Lj lj Љ љ
M m М м
N n Н н
Nj nj Њ њ
O o О о
P p П п
R r Р р
S s С с
Š š Ш ш
T t Т т
U u У у
V v В в
Z z З з
Ž ž Ж ж

Alfabet cyrylickiEdytuj

Vukova ćirilica to wariant alfabetu cyrylickiego wprowadzony przez serbskiego lingwistę Vuka Karadžića w pierwszej poł. XIX wieku. Składa się z 30 liter. Od pierwszych dwóch słów (az, buki) pochodzi nazwa azbuka.

cyrylicki łaciński
А а A a
Б б B b
В в V v
Г г G g
Д д D d
Ђ ђ Đ đ
Е е E e
Ж ж Ž ž
З з Z z
И и I i
Ј ј J j
К к K k
Л л L l
Љ љ Lj lj
М м M m
Н н N n
Њ њ Nj nj
О о O o
П п P p
Р р R r
С с S s
Т т T t
Ћ ћ Ć ć
У у U u
Ф ф F f
Х х H h
Ц ц C c
Ч ч Č č
Џ џ Dž dž
Ш ш Š š

PrzypisyEdytuj

  1. Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie ISO
  2. 15. i 16. edycja. W 14. kodem było SRC: http://web.archive.org/web/20011214022901/www.ethnologue.com/show_language.asp?code=SRC

BibliografiaEdytuj

Treści pochodzą z serbskochorwackiego artykułu pt. Srpskohrvatski_jezik. Tekst tamże jest udostępniony na licencji CC-BY-SA-3.0.